Zatrudnienie niepełnosprawych w szarej strefie

W powiatach ziemskich w porównaniu do powiatów grodzkich6 częściej wybierano kategorię brak zapotrzebowania w odniesieniu do takich form, jak: telepraca (62,1% i 38,7%)7 i zatrudnienie przez agencję pracy tymczasowej (66,2% i 45,2%)8. Upowszechnienie telepracy związane jest z rozwojem infrastruktury telekomunikacyjnej. W Polsce jest ona znacznie lepiej rozwinięta

W analizach uwzględniono 63 powiaty grodzkie i 270 powiatów ziemskich, chi-kwadrat = 15,5, df = 4, p = 0,004. chi-kwadrat = 12,7, df = 12, p = 0,013. w ośrodkach miejskich. Także działalność agencji pracy tymczasowej związana jest głównie z większymi ośrodkami miejskimi, skupiającymi znacznie większą liczbę pracodawców niż powiaty ziemskie, skłonnych korzystać z ich usług. Ponadto zapotrzebowanie na tę formę łączyło się ze stopą bezrobocia w powiecie. Tam, gdzie była wysoka, powyżej 23% i średnia 17-23%, częściej wybierano kategorię brak zapotrzebowania – 66,7% i 69,1%. Natomiast w powiatach ze stopą bezrobocia poniżej 17% około 50% wybierało tę kategorię odpowiedzi9.

Kolejna kwestia dotyczyła zatrudnienia w tak zwanej szarej strefie. Uznaliśmy, że jednym z uwarunkowań zatrudnienia osób niepełnosprawnych w szarej strefie mogą być rozwiązania prawne niekorzystne dla pracodawców (na przykład zbyt wysokie koszty pracy i zbyt niskie dofinansowanie zatrudnienia osób niepełnosprawnych) i dla osób niepełnosprawnych (na przykład obawa związana z utratą renty). Interesowały nas opinie pracowników urzędów pracy na temat powszechności tego typu zatrudnienia osób niepełnosprawnych w powiecie. Jest to zjawisko pojawiające się w debacie publicznej, także w odniesieniu do zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Badania GUS dotyczące dziewięciu pierwszych miesięcy 2004 roku mówią o 1317 tysiącach osób zatrudnionych w szarej strefie w Polsce. Stanowili oni prawie 9,6% ogólnej liczby pracujących10. Dla większości osób pracujących zarobkowo w szarej strefie (829 tysięcy) „praca na czarno” stanowiła podstawowe źródło dochodu i w dużej części przypadków miała cechy pracy dorywczej, krótkotrwałej. Zatrudnienie w szarej strefie przez badaczy zaliczane jest do nietypowych form zatrudnienia, ponieważ u podłoża ich stosowania leży przekonanie o oszczędnościach związanych z legalnymi kosztami pracy11. W przypadku osób niepełnosprawnych uczestnictwo w takim zatrudnieniu mogą generować ich obawy związane z utratą świadczeń rentowych.

Zadane w ankiecie pytanie brzmiało: Są różne opinie na temat pracy osób niepełnosprawnych w szarej strefie. Jak często to zjawisko na terenie powiatu występuje? Rozkład opinii o powszechności zatrudnienia osób niepełnosprawnych na terenie powiatu przedstawiał się następująco: często – 9,0%, raczej często – 29,3%, raczej rzadko – 42,1%, rzadko -14,3%, brak danych – 5,3%.

Ponad jedna trzecia respondentów wyraziła opinie, że jest to zjawisko często spotykane na ich terenie. Nieco częściej na jego występowanie wskazywali pracownicy z powiatów grodzkich w stosunku do powiatów ziemskich (zsumowane kategorie: często i raczej często – 48,3% i 38,0%)12. Trudno ten wynik jednoznacznie interpretować, ponieważ mogły występować różnice w rozumieniu pojęcia szarej strefy, na przykład charakterystyczna dla powiatów ziemskich pomoc w gospodarstwach rolnych innych niż rodzinne, mogła być z zakresu tego pojęcia wyłączona.

Formy zatrudnienia a aktywność zawodowa młodych osób niepełnosprawnych

Ocena różnych form zatrudnienia pod kątem ich wartości dla zwiększenia aktywności zawodowej młodych osób niepełnosprawnych wskazuje na duże zróżnicowanie opinii. Najwyższe oceny otrzymały (zsumowane kategorie: bardzo wysoko i wysoko): praca w niepełnym wymiarze czasu pracy (umowa o pracę na czas nieokreślony) – 88,1%, praca w pełnym wymiarze czasu pracy (umowa o pracę na czas nieokreślony) – 87,4%, formy zatrudnienia subsydiowanego z PUP – 86,8%, umowa stażowa z PUP – 85,4%, praca chałupnicza – 82,4%, telepraca – 80,2%. Są w tej grupie tradycyjne formy zatrudnienia pracowniczego i formy dobrze znane pracownikom Powiatowych Urzędów Pracy stosowane w ramach aktywnych programów rynku pracy. Wyjątek stanowiła telepraca – jest to forma nowa, ale często nagłaśniana w mediach i w działaniach innowacyjnych urzędów pracy wobec osób niepełnosprawnych.

Około dwie trzecie pracowników urzędów pracy wysoko oceniło takie formy, jak (zsumowane kategorie: bardzo wysoko i wysoko): samozatrudnienie – 67,5%, pracę na okres próbny – 63,6%, pracę na umowę zlecenia – 63,0%.

Powyżej połowy pozytywnych ocen uzyskały (zsumowane kategorie: bardzo wysoko i wysoko): grupowa organizacja pracy – 59,1%, podział miejsca pracy – 55,3%, praca na czas określony – 55,3%.

Poniżej połowy ocen pozytywnych otrzymały (zsumowane kategorie: bardzo wysoko i wysoko): praca na zastępstwo – 43,3%, umowa agencyjna – 43,9%, zarejestrowana odpłatna pomoc domowa – 47,2%, umowa o dzieło – 48,4%, umowa na czas wykonania określonej pracy (sezonowej) – 48,4%.

Najniżej zostały ocenione takie formy, jak (zsumowane kategorie: bardzo wysoko i wysoko): umowa wolontariacka – 34,9%, praca tymczasowa za pośrednictwem agencji – 28,1%, pomoc w rodzinnym gospodarstwie rolnym – 26,0%, praca na wezwanie – 13,7%, praca w szarej strefie – 4,5%.

Analiza odpowiedzi pracowników urzędów pracy nie pozwala na zbudowanie spójnego obrazu. Wysoko były oceniane formy tradycyjne i znane, nawet wtedy, kiedy uzyskiwały dość niskie oceny wśród osób niepełnosprawnych, jak na przykład praca chałupnicza14. Jednak wiele form o różnym stopniu elastyczności uzyskiwało pozytywne oceny u ponad połowy pracowników urzędów pracy, co wskazuje, że postrzegali je oni jako szansę dla wzbogacenia oferty rynku pracy dla młodych osób niepełnosprawnych i szansę ich aktywizacji zawodowej. Najniżej były oceniane takie formy, które nie gwarantowały dochodów z pracy (umowa wolontariacka, pomoc nieodpłatna w rodzinnym gospodarstwie rolnym) lub łączyły się z dużą niepewnością otrzymania pracy (praca tymczasowa za pośrednictwem agencji, praca na wezwanie) lub łamaniem prawa (praca w szarej strefie).

Zostaw komentarz