Rola rodziny i otoczenia młodego niepełnosprawnego cz. II

Przedstawiciele sfery edukacji często wspominają, że w pomocy młodym niepełnosprawnym najtrudniej jest współpracować z rodzicami. Często powtarzają, że ich największe porażki pedagogiczne związane były z tym, że rodzice nie chcieli współpracować ze szkołą, czasem nie interesowali się losem swojego dziecka (powiat złotoryjski). Dużą barierę, jeśli chodzi o edukację zawodową stanowią dla mnie rodzice tych dzieci […]. Jest to praca tak naprawdę najpierw z rodzicami, a potem z uczniem (miasto Ruda Śląska).

Jednak w postawie rodziny wobec niepełnosprawnego, obok elementu czysto indywidualnego, silna jest także determinanta środowiskowa. Można wyróżnić w tym dwa czynniki. Pierwszy z nich to ogólny, negatywny stosunek do niepełnosprawności w niektórych środowiskach, szczególnie na wsi.

Nie do końca się ludzie otwierają, jeśli chodzi o osoby niepełnosprawne szczególnie z tych wiosek-to specyfika tego terenu – to jest cały czas taki wstydliwy temat (powiat złotoryjski). Na terenie, szczególnie wiejskim, gdzie niepełnosprawność jest chowana za drzwiami, jest to wstyd (powiat inowrocławski). Przez długi czas pozostawały one [osoby niepełnosprawne] zamknięte w domach, niepełnosprawność była traktowana jak wstydliwa kwestia rodzinna, którą stara się ukryć (powiat sokolski).

Drugi negatywny czynnik środowiskowy to zły przykład, czy wręcz ukierunkowany nacisk na nastawianie się w życiu na stałe korzystanie z pomocy publicznej. Sami rodzice, często są to osoby bezrobotne i swoją postawą, brakiem poszukiwania pracy, wygodnictwem, bo i tak MOPS da pieniądze, dają zły przykład dzieciom (miasto Ruda Śląska). Żyjemy w rejonie, gdzie koszt życia nie jest tak wysoki i oni na tych zasiłkach, które są obowiązujące wszędzie w Polsce, wytrzymują. 1 od zasiłku do zasiłku się żyje. I to robi cała rodzina – mama, tata, ich dzieci i niepełnosprawni (powiat inowrocławski). Część młodzieży, wyrastając w takim środowisku, podatna jest na przejmowanie wzorów od rodziców […]. Niektóre środowiska wychodzą z założenia ,, zostań głupim, nie ucz się, bo i tak ci opieka społeczna pomoże ” (powiat żarski).

Czynniki psychologiczne w aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych

Efektem kumulowania się tych wszystkich czynników jest sygnalizowane w wielu monografiach roszczeniowe nastawienie młodych osób niepełnosprawnych. Jest to obraz zebrany z różnych wywiadów, który trudno z tego powodu uogólnić, niemniej jednak jest to zjawisko wskazywane jako znaczące.

Rzecz jednak w tym, że wiele osób niepełnosprawnych się nie zgłasza. W większości przypadków z powodu traktowania niepełnosprawności jako sposobu na życie. Na terenach popegeerowskich część z osób popada w marazm i szukają sposobu, żeby nic nie robić, nie robić zbyt dużo i tym sposobem może właśnie być niepełnosprawność. Wtedy bardzo chętnie się rejestrują w różnych miejscach i otrzymują różnego rodzaju wsparcia (powiat ełcki). Ci, ludzie niepełnosprawni nie zawsze są chętni do tego, co im się przygotuje. Oni by chcieli wszystko za darmo, bez wysiłku ze swojej strony. Nie wszyscy są tacy, ale są tacy (powiat stargardzki). Poza tym często oni mają takie nastawienie, że im się należy (powiat kraśnicki). Duża część osób niepełnosprawnych to są osoby bardzo roszczeniowe […] mnie los skrzywdził, więc mi się należy […] jest w tych ludziach odrobina agresji takiej (powiat skarżyski). Naprawdę niechętnie przyjmę osoby niepełnosprawne […]. Uważały, że im się bardzo dużo należy (powiat żarski).

W efekcie takich postaw pojawiają się osoby, które rejestrują się w PUP dla uzyskania świadczeń, a skierowania do pracy biorą tylko dla utrzymania ich ciągłości. Rekrutacja pracowników opisywana jest na przykład jako niezapomniane trzy tygodnie, kiedy to pracodawca marnuje czas rozmawiając z niepełnosprawnymi, którzy na wejściu informują, że nie chcą pracować […] W jednym z przedsiębiorstw mówiono o niepełnosprawnych pracownicach, które po przepracowaniu 12 miesięcy same zwolniły się z pracy. Część sama nie przedłużyła umowy o pracę. Chodziło o to, że one chciały dostać nowy zasiłek (powiat żarski). Towarzyszą temu nadmierne oczekiwania. Zdarza się, że nie chcą podejmować pracy, gdyż uważają, że proponowane wynagrodzenie jest zbyt niskie i nie opłaca im się podejmować pracy. Ludzie posłyszeli, że gdzieś płaci się tyle […] i nie chcą pracować, a tu nie Warszawa (miasto Ruda Śląska).

Czynniki psychologiczne w aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych cz. II

Zwraca się uwagę na bariery psychologiczne, takie jak brak wiary w siebie, strach, bezradność […] Są nauczeni bezradności i siedzenia w domu (powiat złotoryjski). Preferują utrzymanie istniejącego, mizernego status quo (miasto Ruda Śląska). Towarzyszy temu uogólniony brak wiary w siebie. Moi znajomi […] oni uważają, że jak dostali orzeczenie o niepełnosprawności, to oni się po prostu nie nadają do pracy […] takie jest ich przeświadczenie […] człowiek otrzymuje dokument i zaczyna w to wierzyć, że nie może pracować (osoba niepełnosprawna, powiat skarżyski). Często ujawnia się ucieczkowa postawa. Gdy już osoba niepełnosprawna stanęła przed możliwością uczestnictwa w takich zajęciach, to było szukanie masy powodów, dlaczego „nie”: bo choroba, bo ataki, bo niewłaściwa opieka – to ze strony rodziców, […] bo się będą głupio czuli (powiat złotoryjski). Zasłaniają się swoim stanem zdrowia, wiekiem (miasto Ruda Śląska).

Stowarzyszone jest z tym lękowe nastawienie do nowych sytuacji. Jest pewien problem natury psychologicznej w zakładzie pracy o wyposażeniu nowoczesnym, gdzie praca oparta jest o pełną elektronizację – osoby nieprzygotowane zawodowo często po prostu boją się takiej pracy i po jednym dniu z niej rezygnują (powiat ostrowski).

To szczególnie wpływa na obawy przed większą samodzielnością i niezależnym statusem zawodowym. Tak tę kwestię wyjaśnia jeden z informatorów ze środowiska osób niepełnosprawnych: Jest też duży lęk, że na studiach nie będzie wsparcia (miasto Wrocław).

Brak wiary w siebie szczególnie wyraża się w silnych obawach przed podejmowaniem samodzielnej działalności gospodarczej. Niestety jest też tak, że biorą wniosek o założenie własnej działalności i potem go nie składają, boją się po prostu ryzyka (powiat strzyżowski). Samozatrudnienie, założenie własnej działalności gospodarczej, obarczone jest ryzykiem, a na to nikogo nie stać. Jest to skierowane dla osób „pewnych siebie ”, ponieważ mając własną działalność trzeba konkurować na rynku (powiat ostrowski). Samozatrudnienie jest teoretycznie bardzo dobrym rozwiązaniem, ale w przypadku młodych osób niepełnosprawnych takie sytuacje zdarzają się bardzo rzadko. Oni generalnie boją się podejmować tej formy bardziej niż osoby zdrowe, twierdzą, że to jest bardzo duże ryzyko. W przeciągu pięciu lat prośbę o pożyczki na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej złożyły cztery młode osoby niepełnosprawne (przedstawiciel PUP, powiat Limanowa).

Rehabilitacja zawodowa a społeczna u młodych osób niepełnosprawnych

Kierunki działań aktywizacyjnych i metody w nich stosowane są ściśle związane z charakterem problemów, występujących w następstwie typowej ścieżki życiowej wielu osób niepełnosprawnych. Treningi asertywności, wskazywane niekiedy jako zalecane kierunki działań dla PUP, niewiele mogą w tym zmienić, albo dają tylko krótkotrwałe efekty.

Zatem wydaje się, że aby wdrożyć osoby niepełnosprawne na rynek pracy, istotna jest połączona rehabilitacja społeczno-zawodowa (powiat złotoryjski). To było podkreślane w wielu monografiach. Jednak efektywność rehabilitacji społeczno-zawodowej zależy od zachowania ciągłości szkolenia i zatrudnienia. Bardzo ważną rolę odgrywa przełamywanie stereotypów u pracodawców, a na podstawie billboardu nikt nie zmieni swojej świadomości. Tę świadomość się zmienia na podstawie indywidualnych przykładów […]. Świadomość społeczną można zmienić w taki sposób, że się z tymi ludźmi uczestniczy w relacjach społecznych (miasto Poznań).

Zmiany postaw młodych osób niepełnosprawnych mogą następować równolegle i w konsekwencji treningu zawodowego. Długie odosobnienie powoduje, że pomoc osobom niepełnosprawnym polega w pierwszej kolejności na procesie uspołecznienia, przywróceniu do życia w grupie i wyrobieniu podstawowych umiejętności, które pozwalają funkcjonować w otoczeniu. Stąd należy po pierwsze, nauczyć danych treści, przekazać określone umiejętności mimo istniejących barier zdrowotnych. Po drugie-co dużo trudniejsze – wpoić pewną postawę do życia i pracy. Pierwszą barierą jest samo skłonienie do wyjścia z domu, nawiązanie kontaktu ze środowiskiem i z otoczeniem zewnętrznym. O skali trudności mówią używane na to określenia, jak „wyrwać się z tego kręgu ” (powiat żarski).

Rehabilitacja zawodowa a społeczna u młodych osób niepełnosprawnych cz. II

W dalszej rehabilitacji społecznej kluczową rolę pełni motywacja. Zadaniem proponowanych i omawianych w monografiach metod wychowawczych jest właśnie jej wytworzenie. Nabycie poczucia możności zarobienia na swoje życie, odczucie społecznej przydatności swojej pracy, czy poczucie szerszych związków z zakładem pracy, jest także kreacją motywacji o charakterze społecznym.

Obowiązek, poczucie, że on jest komuś potrzebny, że musi wstać, iść do pracy (miasto Skierniewice). Niech się uczą, pracują, działają. To jest potrzebne, żeby zobaczyli swoją wartość (miasto Wrocław).

Kolejny aspekt pedagogiczny stosowany w metodach rehabilitacji społecznej polegał na budowaniu własnej wartości u wychowanków drogą opanowywania umiejętności, dostosowanych do ich możliwości. Wraz z ich przyswajaniem rosła ich samoocena i jednocześnie gotowość podejmowania następnych wyzwań. W jednym z powiatów, w zastosowanym tam programie, niepełnosprawni, kształcący się w kierunku ślusarza, pracują w firmie MK Kominy jako pracownicy młodociani: jeżeli sami mają świadomość nauczenia się, bycia normalnym pracownikiem, umiejącym przyjść punktualnie, wykonać solidnie i zrobić porządek po sobie na stanowisku pracy, to normalnie pracują w zakładzie i nie ma z tym większych problemów […] Osiągnięcie tego założenia pozwala poszerzyć horyzont możliwości, upewnić uczniów, że mogą sprostać wielu innym wymaganiom (powiat żarski).

Możność podołania zadaniom, opanowywanie różnych sprawności, ma jednocześnie znaczenie szkoleniowe i rehabilitacyjne. Dla samego wychowanka jest namacalnym dowodem, że choć niepełnosprawny, ale potrafi pracować (powiat złotoryjski). Prowadzi todo wytworzenia przekonania, że dysponują oni pewnymi konkretnymi umiejętnościami, które wyeksponowane mogą zadecydować o powodzeniu w trakcie ubiegania się o pracę. Świadomość ta ma szczególne znaczenie na otwartym tynku pracy (powiat kraśnicki). To poczucie ma także swój walor nawet w przypadkach cięższych niepełnosprawności.

Zostaw komentarz