Funkcje i dysfunkcje instytucji a problemy młodych niepełnosprawnych

W podsumowaniu przeprowadzonej analizy, wskażę na kilka charakterystycznych pozytywnych cech dotyczących sfery aktywizacji zawodowej młodych osób niepoełnosprawnych. Postaram się także wskazać na pewne zagrożenia, które są widoczne w funkcjonowaniu władz publicznych i innych podmiotów kierujących swoje działania do tego środowiska.

Niewątpliwie największym pozytywem istniejącego stanu rzeczy jest to, że główny ciężar wykonywania zadań na rzecz aktywizacji zawodowej młodych osób niepełnosprawnych spoczywa na władzach samorządowych. Sprzyja to dobremu rozeznaniu w skali zjawiska niepełnosprawności wśród osób młodych i pozwala wypracować najlepsze odpowiedzi na wyzwania, które ono powoduje. Fakt, że samorząd jest instytucją prowadzącą szkoły i ośrodki pomocy społecznej pozwala na skoordynowanie wielu działań i komplementarne ich wykonywanie. Ważnym elementem tej sytuacji jest to, że samorząd terytorialny ze względu na przyjęte w nim rozwiązania prawne oraz spore doświadczenie we współpracy ze strukturami europejskimi jest dobrze przygotowany do stosowania nowoczesnych metod programowania polityki publicznej. Stąd nieprzypadkowo w wielkich ośrodkach miejskich (i również na szczeblu samorządu wojewódzkiego) władze dysponują długoterminowymi strategiami rozwiązywania problemów związanych z integracją osób niepełnosprawnych. Doświadczenie władzy publicznej w Polsce w posługiwaniu się metodami zarządzania strategicznego ciągle jeszcze nie jest zbyt duże, ale widać zauważalny postęp w tej dziedzinie. Stwarza to szansę na konsekwentne i systematyczne rozwiązywanie wielu problemów społecznych, w tym zagadnienia aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych.

Czynnikiem pozytywnym jest istnienie stabilnych źródeł finansowania działań w interesującej nas sferze. Wynika to z zasilania finansowego przez PFRON, a także z faktu, że samorządy przeznaczają sporo środków własnych na zasadzie współfinansowania wielu działań.

Funkcje i dysfunkcje instytucji a problemy młodych niepełnosprawnych cz. II

W uzupełnieniu tego, co napisałam powyżej, trzeba wskazać, że spory potencjał dla realizacji polityki integracji społecznej osób niepełnosprawnych stwarza bogata oferta edukacyjna skierowana do różnych kategorii osób niepełnosprawnych. W tej dziedzinie obserwujemy również wprowadzanie coraz bardziej nowoczesnych i efektywnych metod, takich jak na przykład organizowanie klas integracyjnych lub praktyczna nauka zawodu w oparciu o szkoły specjalne. Źródłem interesujących rozwiązań oświatowych i w sferze upowszechniania informacji o możliwościach zatrudnienia osób niepełnosprawnych są organizacje pozarządowe. Ich aktywność i zdolność do skutecznego realizowania projektów osiągnęła poziom trudny do wyobrażenia zaledwie parę lat temu. Dalszy postęp w tym kierunku może przynieść znaczącą poprawę sytuacji młodych osób niepełnosprawnych.

Realizm nakazuje jednak zwrócić uwagę na wiele zjawisk dysfunkcjonalnych wobec skutecznej polityki aktywizacji zawodowej młodych osób niepełnosprawnych. Wydaje się, że najważniejszym problemem jest dostęp do informacji o możliwościach kształcenia zawodowego i uzyskania zatrudnienia. Jest to chyba najsłabszy element całego systemu. Jest on niestety związany ze sposobem funkcjonowania urzędów pracy, które są instytucjami silnie zbiurokratyzowanymi i nastawionymi głównie na obsługę świadczeń dla osób bezrobotnych. Problem informacji ma jednak i drugie oblicze – słabość mechanizmów informowania przez środowiska osób niepełnosprawnych o swoich potrzebach i oczekiwaniach. Istnieją wprawdzie oficjalne fora – rady i sejmiki osób niepełnosprawnych – ale nadal nie są one dostatecznie silne i słyszalne, aby uzyskać szerszy dostęp do opinii publicznej i wystarczający wpływ na decydentów.

Poważnym problemem, który osłabia możliwości realizowania skutecznej polityki aktywizacji zawodowej młodych osób niepełnosprawnych jest często słabe rozeznanie potrzeb rynku pracy przez instytucje zajmujące się szkoleniami zawodowymi. Na przykład w relacjach osób, które organizują takie kursy w urzędach pracy pojawia się wątek tego, że żadna osoba niepełnosprawna po ich ukończeniu nie otrzymała pracy w związku z nabytymi kwalifikacjami. Jest to rezultat słabego komunikowania się z pracodawcami ze strony urzędów. Jest to problem, który poważnie osłabia rezultaty prowadzonej polityki aktywizacji zawodowej. Jego rozwiązanie jest możliwe przez zmianę sposobu pracy urzędów i utrzymywanie ściślejszych kontaktów z organizacjami pracodawców.

Przełom o charakterze psychospołecznym w stosunku do osób niepełnosprawnych

Jak pokazały wyniki badań empirycznych przeprowadzonych w całej populacji osób niepełnosprawnych w Polsce, ponad 70% niepełnosprawnych stanowią osoby zmarginalizowane pod względem materialnym, zawodowym, zdrowotnym i społecznym. Od tej grupy wyraźnie wyróżnia się pozostałych około 30% osób niepełnosprawnych relatywnie młodszych, lepiej wykształconych, aktywnych, uczestniczących w życiu społecznym13. Pokonują one swoje ograniczenia funkcjonalne, samorealizując się w różnych sferach życia, samodzielnie pokonują wiele trudności. To młodzi ludzie, którzy nie tylko nie rezygnują ze swoich wcześniejszych planów życiowych, ale traktują swoje ograniczenia jako dodatkowe wyzwanie dla coraz nowych osiągnięć i sukcesów życiowych.

W odniesieniu do tych właśnie osób najważniejsze jest wspieranie ich indywidualnych aspiracji i nieraz ogromnych wysiłków w samodzielnym zdobywaniu kwalifikacji zawodowych oraz swego miejsca w społeczeństwie. Oni sami decydują, jakie będzie to miejsceu.

Na osobach niepełnosprawnych, które nie poddały się chorobom, kalectwu i marginalizacji, spoczywa zadanie reprezentowania interesów ludzi wyłączonych z życia społecznego, zabieganie o realizację ich potrzeb, o uświadomienie społeczeństwu istnienia tworzonych barier. Jednocześnie, osoby niepełnosprawne często, pewnie na podstawie swoich wcześniejszych doświadczeń, uważają, że muszą same sobie pomóc, że nie powinny okazywać słabości. Takie postawy mogą niepotrzebnie bardzo dużo kosztować i utrudniać osiąganie celów. Ważna jest umiejętność i chęć (często niełatwa) poruszania się w świecie instytucji publicznych i organizacji pozarządowych oraz wykorzystywania istniejących instytucjonalnych ram rozwiązywania problemów osób niepełnosprawnych w Polsce (nie są doskonałe i wymagają korekt). Istota sprawy tkwi nie tyle w strukturze instytucjonalnej, ile w programie jej działania: celach, zadaniach, stosowanych procedurach i metodach.

W Polsce dokonał się istotny przełom o charakterze psychospołecznym w stosunku do osób niepełnosprawnych. Jest to poważny kapitał kulturowy, który powinien pozwolić społeczeństwu zbudować efektywny system ich integrowania i włączania w rozmaite sfery aktywności życiowej, w tym zawodowej. Problem, ciągle jeszcze wymaga poważnego wysiłku na poziomie określenia polityki państwa i wdrożenia adekwatnych mechanizmów działania instytucji.

Pragnę zaznaczyć, że przeprowadzone przez nas badania pokazały istnienie rozbudowanej infrastruktury społecznej, działającej na rzecz aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Brak w pełni satysfakcjonujących rezultatów w tej materii jest z jednej strony wynikiem ciągle trudnej sytuacji na rynku pracy, a z drugiej – występowaniem w działaniu samej administracji publicznej stereotypówdotyczących osób niepełnosprawnych oraz priorytetu dla świadczeń. Przykład wielu samorządów w Polsce, które wytypowaliśmy do naszych badań pokazuje, że sytuacja pod tym względem powoli ewoluuje. Należy mieć nadzieję, że te przekształcenia staną się szybsze.

Zostaw komentarz